به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ ورود به مدرسه برای بسیاری از کودکان، نخستین تجربه جدی حضور در محیطی خارج از خانواده و برقراری ارتباط مستمر با افراد جدید است. تغییر برنامه روزانه، دوری از والدین، آشنایی با معلم و همکلاسی‌ها و پذیرفتن مسئولیت‌های تازه می‌تواند برای بعضی کودکان دشوار باشد.
در حالی که برخی دانش‌آموزان به‌سرعت با شرایط جدید سازگار می‌شوند، گروهی دیگر برای عادت‌کردن به محیط مدرسه به زمان و حمایت بیشتری نیاز دارند. این مسئله ممکن است با گریه هنگام خداحافظی، تمایل به ترک کلاس، سکوت در جمع همسالان یا نگرانی از درس‌های مشخص همراه باشد.
نکته مهم این است که نباید همه این رفتارها را به لجبازی، تنبلی یا ضعف شخصیتی کودک نسبت داد. پشت امتناع از مدرسه‌رفتن ممکن است نگرانی از جدایی، تجربه ناخوشایند در کلاس، دشواری یادگیری یا مشکل در ارتباط با همسالان وجود داشته باشد.
۱. اعتماد کودک را با قول‌های قابل‌اعتماد بازسازی کنید
گاهی نگرانی کودک از مدرسه با احساس بی‌اعتمادی یا برداشت نادرست از صحبت‌های والدین تشدید می‌شود. برای مثال، ممکن است کودک تصور کند والدین او را برای مدت طولانی تنها می‌گذارند یا برخلاف وعده‌ای که داده‌اند، به‌موقع بازنمی‌گردند.
در چنین شرایطی، انکار احساس کودک یا سرزنش او کمکی به حل مسئله نمی‌کند. بهتر است والدین با آرامش نگرانی او را بشنوند و نشان دهند که احساسش را درک می‌کنند.
می‌توان به کودک گفت: «می‌دانم از اینکه در مدرسه تنها بمانی نگران شده‌ای. متأسفم که حرف من باعث نگرانی تو شده است. بیا با هم درباره زمان رفتن و برگشتن صحبت کنیم.»
از این پس نیز والدین باید تنها وعده‌هایی بدهند که امکان عمل به آن‌ها را دارند. قول‌های روشن و قابل‌اجرا به بازسازی اعتماد کودک کمک می‌کند.
۲. جدایی از والدین را به‌تدریج تمرین کنید
برای کودکانی که هنگام جداشدن از والدین مضطرب می‌شوند، خداحافظی‌های طولانی، بازگشت‌های مکرر والد به کلاس یا حضور نامحدود او در مدرسه ممکن است ناخواسته نگرانی را تداوم ببخشد.
بهتر است خانواده با همکاری معلم و مشاور مدرسه، برنامه‌ای مشخص برای جدایی تدریجی تنظیم کند. خداحافظی کوتاه و آرام، تعیین زمان مشخص بازگشت والد و پایبندی به برنامه توافق‌شده می‌تواند به کودک احساس امنیت بیشتری بدهد.
البته کاهش حضور والدین نباید به شکل ناگهانی و بدون آمادگی کودک انجام شود. تغییرات تدریجی و قابل پیش‌بینی، فرصت سازگاری بیشتری در اختیار او قرار می‌دهد.
۳. امتناع از مدرسه‌رفتن را به لجبازی نسبت ندهید
وقتی کودک از رفتن به کلاس خودداری می‌کند، نخستین واکنش برخی والدین ممکن است تهدید، تنبیه یا مقایسه او با دیگر دانش‌آموزان باشد. اما چنین برخوردهایی می‌تواند احساس ناتوانی و نگرانی کودک را بیشتر کند.
بهتر است والدین ابتدا علت رفتار او را شناسایی کنند. آیا کودک از جدایی از مادر یا پدر می‌ترسد؟ آیا در کلاس با همکلاسی‌ها مشکل دارد؟ آیا درس خاصی برایش دشوار است؟ یا تجربه ناخوشایندی در محیط مدرسه داشته است؟
گفت‌وگو با کودک، مشاهده رفتار او و دریافت اطلاعات از معلم می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسئله کمک کند. پس از آن، می‌توان برای هر روز هدفی کوچک و دست‌یافتنی در نظر گرفت تا کودک به‌تدریج حضور در کلاس و مشارکت در فعالیت‌ها را تجربه کند.
۴. اضطراب کودک از یک درس مشخص را جدی بگیرید
گاهی نگرانی کودک به تمام محیط مدرسه مربوط نیست و در ساعت یا درس خاصی شدت می‌گیرد. برای مثال، ممکن است هنگام املا، نگارش، پاسخ‌دادن به پرسش‌های معلم یا انجام تکالیف دچار اضطراب شود.
در این شرایط، گفتن جملاتی مانند «چیزی برای ترسیدن وجود ندارد» یا «این درس که سخت نیست» لزوماً نگرانی او را کاهش نمی‌دهد. بهتر است والدین از کودک بپرسند دقیقاً کدام بخش درس برایش دشوار است و چه اتفاقی باعث نگرانی او می‌شود.
همچنین گفت‌وگو با معلم درباره حجم تکالیف، شیوه پرسش، میزان آمادگی درسی و احساس امنیت کودک در کلاس اهمیت دارد. تمرین‌های کوتاه و متناسب با توانایی دانش‌آموز در خانه نیز می‌تواند اعتمادبه‌نفس او را تقویت کند؛ به شرط آنکه به بازخواست و فشار بیشتر تبدیل نشود.
۵. برای برقراری ارتباط با همسالان فرصت ایجاد کنید
ارتباط با همکلاسی‌ها یکی از بخش‌های مهم تجربه مدرسه است. برخی کودکان به‌سرعت وارد جمع می‌شوند، اما گروهی دیگر برای شروع دوستی و مشارکت در فعالیت‌های گروهی به زمان بیشتری نیاز دارند.
کم‌حرف بودن یا دیرجوش بودن کودک به‌تنهایی نشانه وجود مشکل نیست. والدین می‌توانند با فراهم کردن فرصت‌های کوچک و کم‌فشار، به او کمک کنند ارتباط با دیگران را تمرین کند؛ برای مثال، بازی دونفره با یکی از همکلاسی‌های آشنا یا شرکت در یک فعالیت گروهی کوتاه.
همچنین بهتر است خانواده از مقایسه کودک با دانش‌آموزان دیگر خودداری کند. هر کودک سرعت متفاوتی در برقراری ارتباط دارد و حمایت آرام و مستمر می‌تواند زمینه حضور فعال‌تر او در جمع را فراهم کند.
۶. چه زمانی باید از متخصص کمک گرفت؟
اگر اضطراب کودک از مدرسه ادامه‌دار باشد و حضور در کلاس، یادگیری یا زندگی روزمره او را مختل کند، بهتر است خانواده موضوع را با مشاور مدرسه یا روان‌شناس کودک در میان بگذارد.
گریه و آشفتگی شدید هنگام جدایی، دل‌دردهای مکرر پیش از رفتن به مدرسه، امتناع پایدار از حضور در کلاس یا نگرانی شدیدی که با گذشت زمان کاهش پیدا نمی‌کند، از جمله مواردی هستند که به بررسی دقیق‌تر نیاز دارند.
در این شرایط، مراجعه به متخصص به معنای مقصر بودن والدین یا وجود مشکل غیرقابل‌حل در کودک نیست؛ بلکه فرصتی برای شناخت علت نگرانی و انتخاب روش حمایتی متناسب با نیازهای اوست.
سازگاری با مدرسه به همراهی خانواده و مدرسه نیاز دارد
مدرسه‌رفتن برای همه کودکان تجربه‌ای یکسان نیست. آنچه برای یک دانش‌آموز ساده و هیجان‌انگیز به نظر می‌رسد، ممکن است برای کودک دیگری با نگرانی و دشواری همراه باشد. از همین رو، نمی‌توان انتظار داشت همه کودکان در مدت‌زمانی مشخص و با یک روش واحد با محیط مدرسه سازگار شوند.
خانواده‌ها با شنیدن نگرانی‌های فرزندان، پرهیز از تهدید و مقایسه، ایجاد برنامه‌ای قابل پیش‌بینی و همکاری با معلمان می‌توانند مسیر سازگاری را هموارتر کنند. در مقابل، مدرسه نیز باید محیطی امن و حمایتگر فراهم کند تا دانش‌آموزان بدون ترس از سرزنش یا تحقیر، مشکلات خود را بیان کنند.
در نهایت، هدف تنها رساندن کودک به مدرسه نیست؛ بلکه باید به او کمک کرد مدرسه را محیطی امن برای یادگیری، دوستی و تجربه‌های تازه بداند.